ค่า eGFR คืออะไร? เข้าใจการทำงานของไตและอ่านผลเลือดง่ายๆ ด้วยตัวเอง

เคยสงสัยไหมว่าไตที่ทำหน้าที่คอยกำจัดของเสียออกจากร่างกายตลอด 24 ชั่วโมงนั้นยังทำงานได้ดีอยู่หรือไม่? คำตอบที่แม่นยำที่สุดที่คุณจะพบในผลตรวจเลือดคือ “ค่า eGFR” ครับ

ค่า eGFR ย่อมาจาก estimated Glomerular Filtration Rate หรือ “อัตราการกรองของไตแบบประเมิน” ซึ่งถือเป็น “ตัวเลขทองคำ” ที่แพทย์ทั่วโลกใช้เป็นดัชนีชี้วัดหลักในการประเมินประสิทธิภาพการทำงานของไต เปรียบได้กับเครื่องกรองน้ำในร่างกายที่คอยคัดกรองสิ่งสกปรกและของเสียออกจากกระแสเลือดเพื่อให้เลือดสะอาดและสมดุลอยู่เสมอ

โดยค่า eGFR จะบอกเราว่า ใน 1 นาที ไตของคุณสามารถกรองเลือดได้กี่มิลลิลิตร (หน่วยเป็น มล./นาที/1.73 ตร.ม.) หากค่า eGFR ของคุณอยู่ในระดับที่สูงและคงที่ นั่นแสดงว่าไตของคุณยังคงแข็งแรงและทำหน้าที่ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ แต่หากค่านี้เริ่มลดต่ำลงเรื่อยๆ นั่นคือสัญญาณเตือนสำคัญจากร่างกายว่า ไตอาจเริ่มสูญเสียความสามารถในการกรองของเสีย ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้จนเข้าสู่ภาวะไตเสื่อมหรือโรคไตเรื้อรัง การทำความเข้าใจสาเหตุและวิธีป้องกันตั้งแต่เนิ่นๆ จึงเป็นเรื่องสำคัญมาก อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับสาเหตุของไตเสื่อมได้ที่นี่

การทำความเข้าใจค่า eGFR ไม่ใช่เรื่องยากอย่างที่คิด แต่เป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยให้คุณตระหนักถึงสุขภาพไตและวางแผนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อดูแลไตให้แข็งแรงได้ทันท่วงทีครับ หากคุณต้องการทราบถึงสัญญาณเตือนอื่นๆ เพิ่มเติม สามารถ ศึกษาข้อมูลเรื่องโรคไตและอาการผิดปกติได้ที่นี่

หมายเหตุ: เนื้อหาข้างต้นเป็นเพียงข้อมูลความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์โดยตรงได้ หากคุณมีอาการผิดปกติหรือผลตรวจมีความเสี่ยง โปรดพบแพทย์เพื่อรับคำปรึกษาที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาวะร่างกายของคุณที่สุด

หลายคนมักเกิดความสับสนระหว่างค่า Creatinine (ครีอะตินีน) กับ eGFR ทั้งที่เป็นดัชนีสำคัญในการตรวจสุขภาพไต แต่ในความเป็นจริงทั้งสองค่ามีความเกี่ยวข้องกันอย่างใกล้ชิดครับ

Creatinine คือ ของเสียที่เกิดขึ้นจากกระบวนการสลายตัวของกล้ามเนื้อในร่างกาย ซึ่งไตปกติจะมีหน้าที่กรองของเสียชนิดนี้ทิ้งออกทางปัสสาวะ หากไตเริ่มทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ Creatinine จะถูกขับออกได้น้อยลงและสะสมอยู่ในกระแสเลือดมากขึ้น

ในขณะที่ eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate) คือ ค่าอัตราการกรองของไตที่ถูกคำนวณผ่านสมการทางคณิตศาสตร์ โดยนำระดับ Creatinine ในเลือด มาประมวลผลร่วมกับข้อมูลส่วนบุคคล ได้แก่ อายุ เพศ และเชื้อชาติ เพื่อให้ได้ค่าที่สะท้อนประสิทธิภาพการทำงานของไตได้แม่นยำกว่าการดูเพียงระดับ Creatinine อย่างเดียว เพราะมวลกล้ามเนื้อของแต่ละคนไม่เท่ากัน หากคุณต้องการทราบถึงความเสี่ยงหรืออาการเบื้องต้นที่อาจส่งผลต่อค่าเลือดเหล่านี้ สามารถศึกษาเพิ่มเติมได้ที่ โรคไตคืออะไร? สัญญาณเตือน อาการ และวิธีดูแลไตให้แข็งแรง

สรุปง่ายๆ คือ หากค่า Creatinine ในเลือดสูงขึ้น แสดงว่าไตเริ่มขับของเสียออกได้ไม่ทัน ส่งผลให้ค่า eGFR คำนวณออกมาได้ต่ำลงนั่นเอง การเข้าใจความสัมพันธ์นี้และหมั่นสังเกตอาการผิดปกติจะช่วยให้คุณประเมินสุขภาพไตได้ถูกต้องยิ่งขึ้น และหากผลตรวจของคุณอยู่ในระยะที่ต้องเฝ้าระวัง การเรียนรู้เกี่ยวกับ โรคไตมีกี่ระยะ? สรุป 5 ระยะของโรคไตเรื้อรัง (CKD) ที่ทุกคนต้องรู้ จะช่วยให้คุณวางแผนการดูแลตนเองได้อย่างเหมาะสมครับ

หมายเหตุ: เนื้อหาข้างต้นเป็นเพียงข้อมูลความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์โดยตรงได้ หากคุณมีอาการผิดปกติหรือผลตรวจมีความเสี่ยง โปรดพบแพทย์เพื่อรับคำปรึกษาที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาวะร่างกายของคุณที่สุด

วิธีอ่านค่า eGFR: ตารางเปรียบเทียบ 5 ระยะโรคไต

การแปลผลค่า eGFR เป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยให้เราทราบถึงประสิทธิภาพการทำงานของไต โดยเกณฑ์สากลจะแบ่งระดับการทำงานของไตออกเป็น 5 ระยะ เพื่อให้แพทย์สามารถวินิจฉัยและวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำ ดังนี้ครับ:

• ระยะที่ 1: eGFR > 90 (ไตทำงานปกติ) ในระยะนี้ไตยังทำงานได้ดี แต่หากคุณมีปัจจัยเสี่ยง เช่น เบาหวาน หรือความดันโลหิตสูง ควรหมั่นตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอเพื่อป้องกันภาวะไตเสื่อม ซึ่งคุณสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับ โรคไตคืออะไร? สัญญาณเตือน อาการ และวิธีดูแลไตให้แข็งแรง เพื่อเฝ้าระวังอาการตั้งแต่เนิ่นๆ ได้ครับ
• ระยะที่ 2: eGFR 60-89 (ไตเสื่อมเล็กน้อย) ไตเริ่มสูญเสียประสิทธิภาพการทำงานลงเล็กน้อย ในระยะนี้หากดูแลตัวเองได้ดี การทำงานของไตก็มีโอกาสกลับมาเป็นปกติหรือคงที่ได้นานขึ้น
• ระยะที่ 3: eGFR 30-59 (ไตเสื่อมปานกลาง) ระยะนี้ต้องเริ่มปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างจริงจัง ทั้งเรื่องอาหาร การลดเค็ม การควบคุมระดับน้ำตาล และต้องระมัดระวังการใช้ยาบางประเภทตามคำแนะนำของแพทย์
• ระยะที่ 4: eGFR 15-29 (ไตเสื่อมรุนแรง) การทำงานของไตลดลงอย่างมาก จำเป็นต้องได้รับการดูแลจากอายุรแพทย์โรคไตอย่างใกล้ชิดเพื่อชะลอความเสื่อมและเตรียมความพร้อมในการรักษา
• ระยะที่ 5: eGFR < 15 (ไตวายเรื้อรัง) ระยะสุดท้ายที่ไตไม่สามารถขับของเสียออกจากร่างกายได้เพียงพอ จำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยการบำบัดทดแทนไต เช่น การฟอกเลือด หรือการปลูกถ่ายไต

ข้อแนะนำ: อย่าเพิ่งตื่นตระหนกหากผลตรวจของคุณอยู่ในระยะเริ่มต้น เพราะนี่คือ “โอกาสทอง” ที่คุณจะปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ เพื่อยืดอายุการทำงานของไตให้อยู่กับเราไปได้นานที่สุดครับ หากต้องการทราบข้อมูลเจาะลึกเกี่ยวกับลำดับขั้นของโรค สามารถศึกษาเพิ่มเติมได้ที่บทความ โรคไตมีกี่ระยะ? สรุป 5 ระยะของโรคไตเรื้อรัง (CKD) ที่ทุกคนต้องรู้

หมายเหตุ: เนื้อหาข้างต้นเป็นเพียงข้อมูลความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์โดยตรงได้ หากคุณมีอาการผิดปกติหรือผลตรวจมีความเสี่ยง โปรดพบแพทย์เพื่อรับคำปรึกษาที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาวะร่างกายของคุณที่สุด

สิ่งที่ควรทำก่อนไปตรวจเลือด เพื่อผลลัพธ์ที่แม่นยำที่สุด (Check-list)

การตรวจค่า eGFR เพื่อประเมินการทำงานของไตให้ได้ผลลัพธ์ที่แม่นยำและสะท้อนสภาวะร่างกายของคุณได้ดีที่สุดนั้น การเตรียมตัวก่อนไปเจาะเลือดถือเป็นขั้นตอนที่สำคัญมาก เพื่อป้องกันความคลาดเคลื่อนที่อาจเกิดจากปัจจัยภายนอก โดยคุณสามารถเตรียมตัวได้ง่ายๆ ดังนี้ครับ:

• งดออกกำลังกายหนัก 24 ชั่วโมงก่อนตรวจ: การออกกำลังกายอย่างหนักส่งผลให้กล้ามเนื้อทำงานเกินขีดจำกัด ซึ่งจะส่งผลให้ค่า Creatinine ในกระแสเลือดพุ่งสูงขึ้นชั่วคราว จนอาจทำให้ผลตรวจ eGFR ของคุณดูต่ำกว่าความเป็นจริงได้
• ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ: ภาวะขาดน้ำ (Dehydration) ส่งผลโดยตรงต่อการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงไต ทำให้ค่าไตคลาดเคลื่อนได้ง่าย ดังนั้นควรจิบน้ำเปล่าให้เพียงพอตลอดทั้งวันก่อนวันตรวจ
• งดอาหารเสริมและสมุนไพรบางชนิด: อาหารเสริมหรือสมุนไพรบางกลุ่มอาจส่งผลต่อค่าผลเลือดได้ หากคุณกำลังมองหาทางเลือกในการดูแลสุขภาพและต้องการทราบข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เช่น UMI GelPlus คืออะไร? ข้อมูลเจาะลึกจากมุมมองวิชาการและข้อควรระวัง ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนรับประทาน และหากเป็นไปได้ควรหยุดทานก่อนไปตรวจ 24-48 ชั่วโมง
• พักผ่อนให้เพียงพอ: การอดนอนหรือความเครียดสะสมส่งผลต่อการทำงานของระบบต่างๆ ในร่างกาย รวมถึงระดับความดันโลหิต ซึ่งมีผลต่อการอ่านค่าไตได้เช่นกัน

การเตรียมตัวที่ดีจะช่วยให้ผลตรวจมีความแม่นยำ ซึ่งสำคัญมากต่อการวางแผนดูแลสุขภาพ หากผลตรวจพบว่าไตเริ่มเสื่อม คุณควรศึกษา วิธีชะลอไตเสื่อม: เคล็ดลับปรับอาหารและดูแลตนเองให้ถูกวิธี เพื่อปรับพฤติกรรมให้เหมาะสมและช่วยยืดอายุการทำงานของไตให้ยาวนานขึ้นครับ

หมายเหตุ: เนื้อหาข้างต้นเป็นเพียงข้อมูลความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์โดยตรงได้ หากคุณมีอาการผิดปกติหรือผลตรวจมีความเสี่ยง โปรดพบแพทย์เพื่อรับคำปรึกษาที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาวะร่างกายของคุณที่สุด

เมื่อทราบว่าค่า eGFR ของคุณเริ่มลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ อย่าเพิ่งตระหนกจนเกินไป แต่ให้ถือเป็นสัญญาณเตือนสำคัญที่คุณต้องเริ่มปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อชะลอความเสื่อมของไตให้ได้มากที่สุด โดยมีแนวทางปฏิบัติที่สำคัญดังนี้:

1. ปรับสมดุลอาหาร: การลดเค็มหรือโซเดียมคือหัวใจสำคัญ เพราะเมื่อไตทำงานได้น้อยลง การกำจัดเกลือส่วนเกินจะกลายเป็นภาระหนัก การลดปรุงรส ลดอาหารแปรรูป อาหารกึ่งสำเร็จรูป และขนมขบเคี้ยวจะช่วยแบ่งเบาภาระไตได้ดีขึ้น [อ่านเพิ่มเติม: วิธีชะลอไตเสื่อม: เคล็ดลับปรับอาหารและดูแลตนเองให้ถูกวิธี]

2. ควบคุมโรคประจำตัวให้เคร่งครัด: หากคุณป่วยเป็นโรคเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง ซึ่งถือเป็น “ศัตรูอันดับหนึ่ง” ของไต ต้องหมั่นควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดและความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ที่แพทย์กำหนดอย่างสม่ำเสมอ เพราะน้ำตาลสูงและความดันที่ไม่คงที่คือตัวการหลักที่ทำลายหลอดเลือดในไตให้เสื่อมสภาพเร็วขึ้น [อ่านเพิ่มเติม: สาเหตุของไตเสื่อม เกิดจากอะไร? รวมสัญญาณเตือนและวิธีป้องกันที่ถูกต้อง]

3. ระมัดระวังเรื่องการใช้ยา: หลีกเลี่ยงการซื้อยารับประทานเองโดยเฉพาะยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (เช่น ไอบูโพรเฟน) หากกินติดต่อกันเป็นเวลานานอาจส่งผลเสียร้ายแรงต่อไต รวมถึงยาสมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดที่ไม่ทราบแหล่งที่มา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนใช้ยา

4. ติดตามผลอย่างต่อเนื่อง: การเจาะเลือดเพื่อตรวจค่า eGFR ตามที่แพทย์นัดหมายมีความสำคัญมาก เพื่อให้คุณเห็นแนวโน้มการทำงานของไตอย่างใกล้ชิด และแพทย์สามารถปรับเปลี่ยนแผนการรักษาได้อย่างทันท่วงทีหากค่าไตมีการเปลี่ยนแปลง

การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ตั้งแต่วันนี้จะช่วยยืดอายุการทำงานของไตให้ยืนยาวขึ้น เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว

หมายเหตุ: เนื้อหาข้างต้นเป็นเพียงข้อมูลความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์โดยตรงได้ หากคุณมีอาการผิดปกติหรือผลตรวจมีความเสี่ยง โปรดพบแพทย์เพื่อรับคำปรึกษาที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาวะร่างกายของคุณที่สุด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสุขภาพไต

ถาม: ค่าไตขึ้นๆ ลงๆ ผิดปกติไหม?
ตอบ: เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ครับ หากช่วงก่อนตรวจเลือดมีการออกกำลังกายอย่างหนัก รับประทานโปรตีนในปริมาณมาก หรือดื่มน้ำน้อยเกินไป ก็อาจส่งผลให้ค่าไตมีความคลาดเคลื่อนได้ อย่างไรก็ตาม หากพบว่าค่าไตแกว่งบ่อยครั้ง แนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินซ้ำอย่างละเอียดอีกครั้งครับ

ถาม: โรคไตรักษาหายไหม?
ตอบ: โดยส่วนใหญ่แล้ว “โรคไตเรื้อรัง” อาจไม่สามารถรักษาให้หายขาดเหมือนการเป็นหวัด แต่ข่าวดีคือเราสามารถ “ชะลอความเสื่อม” ของไตไม่ให้แย่ลงไปกว่าเดิมได้ หากตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและเรียนรู้ วิธีชะลอไตเสื่อมด้วยการปรับอาหารและดูแลตนเอง อย่างเคร่งครัด ก็จะช่วยให้คุณใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพยิ่งขึ้นครับ

หมายเหตุ: เนื้อหาข้างต้นเป็นเพียงข้อมูลความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์โดยตรงได้ หากคุณมีอาการผิดปกติหรือผลตรวจมีความเสี่ยง โปรดพบแพทย์เพื่อรับคำปรึกษาที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาวะร่างกายของคุณที่สุด

การรู้ค่า eGFR คือจุดเริ่มต้นที่ดีในการดูแลตัวเอง อย่าเพิ่งตกใจหากตัวเลขไม่อยู่ในเกณฑ์สมบูรณ์แบบ เพราะการตรวจพบไวช่วยให้เรามีโอกาสชะลอความเสื่อมของไตได้มากที่สุด สิ่งสำคัญที่สุดคือการปรับไลฟ์สไตล์ ดื่มน้ำให้เพียงพอ ลดเค็ม และควบคุมโรคประจำตัว หากคุณมีข้อสงสัยหรือต้องการวางแผนดูแลสุขภาพไตกับผู้เชี่ยวชาญ อย่าลังเลที่จะปรึกษาแพทย์ เพื่อสุขภาพที่ดีในระยะยาวครับ